Rok przełomów

Woodstock, Concorde, lądowanie na księżycu – w 1969 roku wyrażenie „the sky is the limit” traci aktualność. Spora część zachodnich społeczeństw odcina się od przeszłości, otwierając się na nowe. Porsche prezentuje dwa kompletnie różne modele: 917 i 914. Jak to wszystko było możliwe?

  

CAŁEGO ARTYKUŁU MOŻNA POSŁUCHAĆ TU (DOSTĘPNY TYLKO W JĘZYKU ANGIELSKIM)
  • Year of Change

Przewrót obejmuje wszystkie warstwy społeczne, ogarniając zarówno mężów stanu, jak i studentów, architektów i aktywistów, muzyków i projektantów, hipisów i hedonistów – wszystkich łączy pragnienie wolności.

1969 to rok, w którym świat dowodzi swojej odwagi. Wszystko wydaje się wykonalne. Jeśli czegoś naprawdę się chce, nic nie jest niemożliwe. Neil Armstrong robi pierwszy krok na księżycu. Od ziemi odrywa się Boeing 747, największy dotąd samolot pasażerski na świecie. Concorde, najszybszy ze wszystkich wybudowanych kiedykolwiek samolotów, pokonuje Atlantyk w czasie, który upływa jak krótka przerwa na kawę – wiarę w nieograniczone możliwości techniczne przerasta jedynie prędkość bicia kolejnych rekordów. W polityce i w społeczeństwie oraz w zakresie technologii trwa walka systemów, polityczno-ideologiczny wyścig o przewagę w kosmosie i w myśleniu. Na torach wyścigowych toczy się pojedynek o autorytet, istna walka z prawami fizyki. Ferdinand Piëch prezentuje „absolutną bestię”, którą chce w Le Mans rzucić na kolana Ferrari – samochód, jakiego nikt dotąd nie widział, a tym bardziej nie podejrzewał, że jego istnienie jest możliwe. Jego „największe ryzyko”, „pożyteczne szaleństwo” – model 917 rozpędza się do 387 kilometrów na godzinę, na początku nieokiełznane, później niedoścignione. Tym samym Porsche błyskawicznie plasuje się na szczycie rankingów producentów samochodów sportowych. Przypadek?

Zwycięzcy Le Mans

Zwycięzcy Le Mans

12 marca 1969 r. Na Salonie Samochodowym w Genewie Porsche po raz pierwszy prezentuje model 917. Ponad rok później, 14 czerwca 1970 r. Niemiec Hans Herrmann i Anglik Richard Attwood w pokazanym tu Porsche 917 Kurzheck z numerem startowym 23 wygrywają 24h Le Mans. To pierwsze zwycięstwo Porsche w klasyfikacji generalnej tego klasycznego długodystansowego wyścigu i kamień milowy w historii sportów motorowych.

Aby zrozumieć rok 1969, należy cofnąć się o dziesięć lat. To właśnie wówczas położono fundament pod te radykalne myśli i czyny, które zatrzęsły światem Zachodu końca lat 60. W Stanach Zjednoczonych czołowi beatnicy – Allen Ginsberg, William S. Burroughs i Jack Kerouac, który umiera w 1969 r., radykalnie zrywają w swoich pismach i powieściach z tradycją linearnej narracji. We Francji i w Niemczech młodzi filozofowie, tacy jak Michel Foucault czy myśliciele szkoły frankfurckiej, zmieniają sposób postrzegania świata, siebie i ludzkiej egzystencji. Rozwijający się w Stanach Zjednoczonych i w Wielkiej Brytanii pop art odcina się od intelektualizmu branży sztuki, idealizując jego przeciwieństwo: trywializm i codzienność. Gdziekolwiek nie spojrzeć, od lat 50. powstają absolutnie nowe rzeczy, jednak trochę czasu upłynie, zanim te niszowe impulsy wejdą do mainstreamu. Zanim coraz więcej ludzi nie tylko odważy się myśleć o rzeczach nie do pomyślenia, ale też uczynić z nich styl życia, przełamywać tabu, być niepokornym i buntowniczym, niekiedy do granic możliwości, a nawet jeszcze dalej.

Porsche 917-001

Numer jeden

Numer jeden

10 marca 1969 r. Samochód o numerze nadwozia 001 jest gotowy zaledwie dwa dni przed swoją światową premierą w Genewie. To pierwszy z 25 egzemplarzy modelu 917, które zgodnie z regulaminem są niezbędne do uzyskania homologacji samochodu sportowego grupy 4. Do września 1970 r. jego wygląd zmieni się trzykrotnie. W 2019 roku Muzeum Porsche przywróciło je do pierwotnego stanu.

„To auto budzi postrach”. Rolf Stommelen, kierowca wyścigowy
Z naddźwiękową prędkością

Z naddźwiękową prędkością

2 marca 1969 r. Dziewiczy lot Concorde’a. Francusko-angielski projekt jest pierwszym na świecie naddźwiękowym samolotem pasażerskim. Nowy Jork przestaje być odległym celem podróży z Londynu i Paryża.
Ostatni występ na żywo

Ostatni występ na żywo

30 stycznia 1969 r. Na londyńskiej Savile Row, ulicy najbardziej renomowanych pracowni krawieckich świata, Beatlesi dają swój ostatni koncert na żywo – na dachu budynku, który nabyli rok wcześniej dla założonego przez nich przedsiębiorstwa Apple Corps.
Udany debiut

Udany debiut

1 czerwca 1969 r. Międzynarodowy 1000-kilometrowy wyścig ADAC na północnej pętli Nürnburgringu jest wyścigowym debiutem Porsche 917. Frank Gardner (Australia) i David Piper (Wielka Brytania) zajmują ostatecznie ósmą pozycję. Zwyciężają Jo Siffert (Szwajcaria) i Brian Redman (Wielka Brytania) w Porsche 908.
„Postanowiliśmy zatem zagrać na dachu”. Ringo Starr, The Beatles

Tom Wolfe napisze później: „Lata 60. były możliwe dzięki naiwnemu założeniu, że niemożliwe jest możliwe”. Nie dotyczy to wyłącznie badań i techniki. Przewrót obejmuje wszystkie warstwy społeczne, ogarniając zarówno mężów stanu, jak i studentów, architektów i aktywistów, muzyków i projektantów, hipisów i hedonistów. Ich wszystkich łączy nieopisane pragnienie wolności, chęć odrzucenia krępujących konwencji i wyzwolenia się z powojennego odrętwienia. Świat jutra jest miejscem, które należy zacząć kształtować już teraz. Stare autorytety tracą siłę, sfera prywatna zmienia się w polityczną, a polityczna – w prywatną.

Numer 23 o wielu przydomkach

„Różowa Świnka”

„Różowa Świnka”

Model 917/20 to prawdziwy unikat – nie tylko ze względu na swój ekstrawagancki róż i naklejki. To pomysł projektanta Porsche Anatole’a Lapine’a, dzięki któremu samochód zyskał przezwiska „Różowa Świnka”, „Łowca Trufli” i „Gruba Berta”.
Wyścig na księżyc

Wyścig na księżyc

21 lipca 1969 r., 02:56 GMT. Amerykański statek kosmiczny Apollo 11 ląduje na księżycu. Neil Armstrong jako pierwszy człowiek staje na księżycu, a następnie fotografuje kolegę Edwina „Buzza” Aldrina podczas spaceru po jego wschodniej stronie.
Polowanie na trufle

Polowanie na trufle

13 czerwca 1971 r. Le Mans mogło być wielkim wyścigiem dla 917/20. Kierowana przez Reinholda Joesta i Williego Kauhsena „Różowa Świnka” nieoczekiwanie wygrywa trening. Podczas właściwego wyścigu obaj Niemcy od­padają jednak po 12 godzinach.
„Grunt pod stopami przypomina tu drobny puder”. Neil Armstrong, astronauta

Odrzucenie tradycji znajduje swój wyraz przede wszystkim w kulturze hipisów, którzy w 1969 r. są już od pewnego czasu ruchem masowym. W sierpniu około 500 tys. osób pielgrzymuje do odległej farmy w stanie Nowy Jork, by na festiwalu Woodstock Music & Art Fair zrealizować swoje wyobrażenia o egzystencji bez presji i lęku, eksperymentując z psychodelicznymi narkotykami i słuchając amerykańskiego hymnu państwowego przekształconego przez Jimiego Hendrixa w pełną skrzypiących efektów gitarową solówkę. Podczas gdy potężne ulewy zmieniają ziemię w błotną pustynię, piosenkarz zespołu Canned Heat w jednej ze swoich piosenek ogłasza: „A change is gonna come”.

1970
Le Mans ze Stevem McQueenem

Porsche 917 „Gulf”

Porsche 917 „Gulf”

Kultowe błękitno-pomarańczowe barwy Porsche 917, które można zobaczyć w filmie „Le Mans”, mają tło gospodarcze. Ponieważ wydatki na udział w wyścigach samochodowych sięgają szczytów, Porsche decyduje się na współpracę z angielską stajnią wyścigową Automotive Engineering Johna Wyera i przyjmuje kolory jej sponsora – koncernu naftowego Gulf.
Pojedynek na torze wyścigowym

Pojedynek na torze wyścigowym

13 czerwca 1971 r. Wersja 917 Langheck prowadzona przez Jo Sifferta i Dereka Bella mierzy się w Le Mans z 914/6 Gerda Quista i Dietricha Krumma.
Pierwszy „Interview”

Pierwszy „Interview”

Listopad 1969 r. Artysta Andy Warhol i angielski dziennikarz oraz współzałożyciel „The Village Voice” John Wilcock wydają „Interview”. Magazyn składa się wyłącznie z wywiadów – większość z nich prowadzi sam Warhol.
„Robić dobre interesy – to sztuka największa”. Andy Warhol, artysta

Zmiany trwają jednak już od dawna. Światowy rozgłos zyskuje musical Hair, szerząc przesłanie „Make Love, Not War” nawet w komunistycznym Belgradzie. W Ann Arbor w stanie Michigan czterech znudzonych typków o nazwie The Stooges wymyśla nihilistyczną odpowiedź na eskapizm dzieci-kwiatów – pierwotną formę punk rocka. Bije ona rekordy głośności dzięki możliwościom, jakie dają nowe wzmacniacze gitarowe, tworząc swoistą ścieżkę dźwiękową do panujących w kraju rewolucyjnych nastrojów. Na drugim końcu muzycznego spektrum plasują się nieokiełznane improwizacje free jazzu – jako wyraz totalnego wyzwolenia muzycznych form wyrazu i odwrotu od tradycyjnych kanonów harmonii.

Również fabrykę snów czekają wielkie zmiany. W Hollywood młode pokolenie twórców filmowych buntuje się przeciwko estetycznym wzorcom i tradycyjnym wyobrażeniom moralnym dotychczasowych studiów filmowych, wprowadzając do kin sex, drugs & rock ’n’ roll. Reżyserzy korzystają z tego, że kamery filmowe stały się poręczniejsze i pozwalają na większą mobilność. Zdjęcia w plenerze zapewniają znacznie więcej bliskości i autentyczności niż sceny kręcone w studiach filmowych. Gangsterski film Arthura Pennsa Bonnie i Clyde idealnie oddaje ducha czasu. Przestępcy sprzeciwiający się zasadom establishmentu stają się postaciami, z którymi chętnie identyfikują się widzowie. Nowa generacja westernów, takich jak Dzika banda Sama Peckinpaha czy Pewnego razu na Dzikim Zachodzie Sergia Leone w bezkompromisowo brutalny sposób na nowo opowiadają o podboju Dzikiego Zachodu, odzwierciedlając przełomowy charakter swoich czasów. Swobodny jeździec Dennisa Hoppera – historia dwóch outsiderów, którzy wsiadają na swoje motocykle i ruszają w poszukiwaniu wolności, staje się kultowym filmem pokolenia Woodstock. Oscara za najlepszy film roku 1969 otrzymuje John Schlesinger za Nocnego Kowboja, film opowiadający o miłości między dwoma mężczyznami.

Nowe Hollywood z niespotykaną dotąd swobodą łamie wszelkie tabu. W kinach, na scenach teatrów i na plakatach reklamowych nagle pojawia się dużo nagiego ciała. Wyzwolenie seksualne nabiera dynamiki, która wnika aż do samego serca społeczeństwa. Podczas gdy czerwcowe zamieszki przed pubem Stonewall na Christopher Street w Nowym Jorku stają się początkiem zorganizowanego ruchu gejowskiego, powszechnie żartuje się, że hipisi nie ufają nikomu, kto dwa razy idzie do łóżka z tą samą osobą.

Tylko 12 egzemplarzy

Porsche 914/6 GT

Porsche 914/6 GT

22 sierpnia 1970 r. Porsche 914/6 GT, które powstało tylko w 12 egzemplarzach, świętuje swój największy wyścigowy sukces. Podczas debiutu na Le Marathon de la Route na Nürnburgring te sześciocylindrowe Porsche po 86 godzinach wyścigu zajmują pierwsze trzy miejsca. Zwycięski puchar otrzymuje trio Gérard Larrousse (Francja), Claude Haldi (Szwajcaria) i Helmut Marko (Austria).
Love & Peace

Love & Peace

15–18 sierpnia 1969 r. Na Festiwalu Woodstock występują takie gwiazdy jak Jimi Hendrix, Janis Joplin, Jefferson Airplane, Santana, Joe Cocker i Sly & The Family Stone – uważane dziś za ikony ruchu dzieci kwiatów.
Zwycięstwo klasowe w Le Mans

Zwycięstwo klasowe w Le Mans

14 czerwca 1970 r. Podczas świętowania pierwszego zwycięstwa Richarda Attwooda i Hansa Herrmanna w Porsche 917 w klasyfikacji generalnej klasycznego długodystansowego wyścigu Le Mans kolejny triumf pozostaje prawie niezauważony: Francuzi Claude Ballot-Léna i Guy Chasseuil w 914/6 GT z numerem startowym 40, którzy w klasyfikacji generalnej osiągnęli szóste miejsce, wygrywają w klasie pojazdów GT o pojemności skokowej do 2000 cm3.
„A Change Is Gonna Come“ Tytuł piosenki występującego na Woodstocku zespołu Canned Heat

W toku tej liberalizacji obyczajów do lamusa odchodzą również tradycyjne role mężczyzny i kobiety. Francuski projektant mody Yves Saint-Laurent ubiera swoje modelki w damskie garnitury, projektując przezroczyste bluzki, które należy nosić bez bielizny. Ten nowy image na początku staje się źródłem skandalu, szybko jednak wchodzi na salony, podobnie jak minispódniczka wypromowana kilka lat wcześniej przez Mary Quant. Jaskrawa kolorystyka w połączeniu z materiałami takimi jak tworzywo sztuczne i guma to cechy wyróżniające Vernera Pantona, duńskiego projektanta mebli, wyraźnie dystansującego się w ten sposób od powściągliwej tradycji wzornictwa skandynawskich drewnianych mebli, wyrzucając „stół-nerkę” czy meblościankę na wnętrzarskie wysypisko.

VW Porsche
115 631 egzemplarzy z 4 cylindrami

Porsche 914/4

Porsche 914/4

Podstawowa wersja 914 posiada chłodzony powietrzem czterocylindrowy silnik typu bokser o pojemności 1,7 l i mocy 59 kW (80 KM). Pierwszy seryjny samochód sportowy z centralnie umieszczonym silnikiem jest opracowany przez Porsche i sprzedawany wspólnie z Volkswagenem. Dostępne są dwie wersje: 914 z czterocylindrowym silnikiem Volkswagena i 914/6 z sześciocylindrowym silnikiem Porsche.
Pewne siebie kobiety

Pewne siebie kobiety

Reklamy Porsche 914 z 1969 r. przedstawiały nowoczesny wizerunek kobiety – pewnej siebie, samodzielnej i wyemancypowanej, ze słabością na punkcie samochodów sportowych z centralnie umieszczonym silnikiem.
Prekursor internetu

Prekursor internetu

29 października 1969 r. Na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles programiście Charleyowi Kline’owi udaje się po raz pierwszy przesłać wiadomość z jednego komputera na drugi. Jej krótka treść, „Log”, była zarazem początkiem ARPANET-u, prekursora internetu.
„Chwilę potem pojawił się błąd i program się zawiesił”. Charley Kline, programista

Również Porsche 914 nie mogłoby powstać w innych czasach niż koniec lat 60. – nie tylko ze względu na swoją żywą, pop-artową kolorystykę, lecz również ze względu na to, że jak żaden inny samochód tej epoki jest symbolem emancypacji za kierownicą i nowej mobilności społecznej. To samochód sportowy dla wszystkich – mężczyzn i kobiet.

8 cylindrów dla 914

Porsche 914 S, wersja specjalna dla Ferdinanda Piëcha

Porsche 914 S, wersja specjalna dla Ferdinanda Piëcha

Dla ówczesnego szefa rozwoju, Ferdinanda Piëcha, Porsche buduje próbny pojazd z silnikiem z modelu 908. Porsche 914 S łączy dynamikę centralnie umieszczonego napędu z wyścigowym ośmiocylindrowym silnikiem. Powstaje próbny samochód z numerem nadwozia 111 o mocy 221 kW (300 KM), który na zewnątrz niewiele różni się od wersji 914 o mniejszej mocy.
Osiem cylindrów dla Ferry’ego Porsche

Osiem cylindrów dla Ferry’ego Porsche

19 września 1969 r. Na swoje 60. urodziny Ferry Porsche (drugi od lewej) w Zell am See otrzymał wyjątkowy prezent: 914 S o mocy 260 KM, z homologacją.
YSL również dla panów

YSL również dla panów

10 września 1969 r. Emancypacja w odwrotnym kierunku: W swoim nowo otwartym londyńskim butiku „Rive Gauche” francuski kreator mody Yves Saint Laurent (YSL) oprócz mody damskiej oferuje po raz pierwszy również męską kolekcję.
„Chciałem, żeby kobiety miały tę samą garderobę co mężczyźni – marynarkę, spodnie i garnitur”. Yves Saint Laurent, projektant mody

Jednak jak każdy przełomowy moment, również ta epoka ma swoje ciemne strony. Głośno wyrażane żądania zmian natrafiają na bezwzględny opór instytucji państwowych. Na zachodzie tłumione są niemal wszystkie protesty przeciwko wojnie w Wietnamie. Nadciąga również terror. Nieposkromione dążenie do wolności przeradza się niekiedy w sekciarstwo i paranoję. Przerażające rytualne mordy grupy Manson Family wstrząsają całym zachodnim światem. To koniec niewinności beztroskiej ery dzieci kwiatów.

Porsche 916

Porsche 916

Decydującym impulsem dla 916 było Porsche 914 S, zbudowane zgodnie z pomysłem Ferdinanda Piëcha. Było ono bowiem dowodem na to, że 914 jest w stanie znieść znacznie więcej KM. W roku 1971 powstaje więc 11 egzemplarzy 916 wyposażonych w sześciocylindrowy silnik typu bokser o mocy 154 kW (210 KM). Nie wprowadzono go jednak do produkcji seryjnej, gdyż byłaby ona zbyt kosztowna.

Pomimo tych sprzeczności, a może właśnie z ich powodu, schyłkowe lata 60. oddziałują na nas do dzisiaj. Z perspektywy czasu dynamika i dramaturgia tych wyzwolonych lat mogą wydawać się nam wynikiem mieszanki wiary w postęp, bezczelności i naiwności. Nad wszystkim stoi jednak ta bezgraniczna, badająca granice i przekraczająca je żądza zmian, torująca sobie drogę w 1969 r. Dla wielu entuzjastów Porsche właśnie w modelu 917 przejawia się duch tych czasów. Odwaga zmienia wszystko.

Wystawy specjalne w Muzeum Porsche

W Muzeum Porsche do 7 lipca 2019 r. można zobaczyć wystawę specjalną „50 lat 914 – typowe Porsche”. Ponadto do 15 września 2019 r. można oglądać również specjalną ekspozycję „50 lat 917 – Colours of Speed”, prawdopodobnie najsłynniejszego samochodu wyścigowego wszech czasów. W Zuffenhausen można zobaczyć także przywrócone do oryginalnego stanu pierwsze Porsche 917.
www.porsche.com/museum/en

Heiko Zwirner
Heiko Zwirner

Born in 1972 himself, the journalist researched the turbulent events of 1969, a year in which the whole world was in upheaval.

Zdjęcia

NASA, Icon and Image, Central Press, Space Frontiers, David Redfern, Bettmann, Mirrorpix, Archive Photos, Keystone-France (wszystkie Getty Images)